Slimme contracten klinken misschien als iets uit een sciencefictionfilm, maar ze bestaan al jaren en worden steeds vaker gebruikt. Een slim contract is een stuk computercode dat automatisch een afspraak uitvoert zodra aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Er is geen notaris, bank of andere tussenpersoon nodig. De code doet het werk. Dat klinkt simpel, maar achter die eenvoud gaat een technologie schuil die de manier waarop mensen zaken doen flink verandert.
Hoe een digitaal contract zichzelf uitvoert
Een gewoon contract is een document waar twee partijen afspraken in vastleggen. Als iemand zich niet aan de afspraken houdt, moet je naar een rechter of advocaat. Bij een zelfuitvoerend contract werkt dat anders. De afspraken staan als code geschreven op een blockchain, een soort digitaal grootboek dat door duizenden computers tegelijk wordt bijgehouden. Stel dat je een huis koopt. De code kan zo zijn ingesteld dat het geld pas naar de verkoper gaat op het moment dat de eigendomsakte digitaal is bevestigd. Dat gebeurt automatisch, zonder dat iemand er handmatig iets voor hoeft te doen. De blockchain zorgt ervoor dat niemand de code achteraf kan aanpassen of verwijderen.
De geschiedenis en het idee achter de technologie
Het concept stamt al uit 1994. De Amerikaanse computerwetenschapper Nick Szabo bedacht toen het idee van contracten die zichzelf uitvoeren op basis van vooraf vastgestelde regels. Als voorbeeld noemde hij een automaat: je gooit geld erin, kiest een product en de automaat geeft het zonder tussenkomst van een persoon. Toch bleef het idee lange tijd theoretisch, omdat de technologie er nog niet klaar voor was. Dat veranderde in 2015 toen het Ethereum netwerk werd gelanceerd. Dit platform maakte het voor ontwikkelaars mogelijk om zulke contracten te schrijven en te publiceren op een openbare blockchain. Sindsdien is het gebruik ervan enorm gegroeid.
Toepassingen in de praktijk
Digitale overeenkomsten op de blockchain worden al in verschillende sectoren gebruikt. In de financiële wereld zijn ze populair bij zogenoemde DeFi platforms, wat staat voor gedecentraliseerde financiering. Gebruikers kunnen er geld uitlenen of lenen zonder dat een bank erbij betrokken is. In de muziekindustrie kunnen artiesten royalty’s automatisch laten uitbetalen aan iedereen die aan een nummer heeft meegewerkt, zodra het nummer wordt gestreamd. Ook in de logistiek worden ze ingezet: als een pakket bij de ontvanger is gescand, wordt de betaling aan de leverancier automatisch vrijgegeven. Zelfs bij stemmen en verkiezingen wordt onderzocht of deze technologie fraude kan tegengaan, omdat elke stem transparant en onveranderlijk wordt vastgelegd.
Voordelen en aandachtspunten
Een groot voordeel van geautomatiseerde contracten is snelheid. Processen die normaal dagen duren, kunnen in seconden worden afgerond. Daarnaast zijn ze transparant: iedereen op het netwerk kan de code inzien en controleren. Omdat er geen tussenpersonen nodig zijn, kunnen kosten lager uitvallen. Toch zijn er ook aandachtspunten. Als de code een fout bevat, wordt die fout ook automatisch uitgevoerd. Er is geen knop om alles terug te draaien. In 2016 leidde een fout in de code van een groot Ethereum project tot een verlies van tientallen miljoenen euro’s. Daarnaast is de technologie nog niet in alle landen wettelijk erkend als bindend contract. Dat maakt het soms lastig om er juridisch op te steunen als er iets misgaat. Het is dus slim om goed te begrijpen hoe zo’n systeem werkt voordat je het inzet voor grote transacties.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een slim contract en een gewoon contract?
Een gewoon contract is een document dat mensen ondertekenen en dat door een rechter of notaris kan worden gehandhaafd. Een slim contract is computercode op een blockchain die afspraken automatisch uitvoert zodra aan de voorwaarden is voldaan. Er is geen rechter of notaris nodig voor de uitvoering.
Kan een slim contract worden gewijzigd nadat het is gepubliceerd?
Een slim contract kan na publicatie op de blockchain niet meer worden aangepast. Dat is een bewuste eigenschap van de technologie: het zorgt ervoor dat niemand de afspraken eenzijdig kan veranderen. Als er toch een aanpassing nodig is, moet er een nieuw contract worden aangemaakt.
Op welke blockchain draaien de meeste slimme contracten?
De meeste zelfuitvoerende contracten draaien op het Ethereum netwerk. Dat was het eerste grote platform dat speciaal voor dit doel werd gebouwd. Inmiddels zijn er ook andere netwerken, zoals Solana en Binance Smart Chain, die vergelijkbare mogelijkheden bieden.
Is een slim contract veilig?
De blockchain waarop het contract staat is zeer moeilijk te hacken. Het gevaar zit meestal in de code zelf. Als een programmeur een fout maakt, kan die fout worden misbruikt. Het is daarom belangrijk dat de code wordt gecontroleerd door onafhankelijke experts voordat het contract in gebruik wordt genomen.