Digitale kunst is overal, maar veel mensen weten niet precies wat het is of hoe het werkt. Je ziet het op sociale media, in musea en tegenwoordig ook op de blockchain. Het gaat om kunstwerken die volledig met een computer, tablet of ander digitaal apparaat worden gemaakt. Geen verf, geen penseel, geen papier. Toch kan het net zo indrukwekkend zijn als een schilderij dat eeuwen oud is. En de wereld van computerkunst groeit snel, ook in Nederland.
Hoe digitale kunst wordt gemaakt
Een digitaal kunstwerk begint bij een idee, net als traditionele kunst. Het verschil zit in de gereedschappen. Kunstenaars gebruiken programma’s zoals Adobe Photoshop, Procreate of Blender om hun werk te maken. Met een tekentablet kunnen ze met een stylus op een scherm tekenen, net alsof ze op papier werken. Andere kunstenaars werken met fotografie en bewerken hun beelden daarna uitgebreid op de computer. Weer anderen laten kunstmatige intelligentie een rol spelen in hun creatieve proces. Er zijn dus veel manieren om pixelkunst, illustraties of driedimensionale beelden te maken, allemaal op een scherm.
Wat NFT’s betekenen voor kunstenaars
Een paar jaar geleden werd de term NFT opeens overal gebruikt. NFT staat voor Non-Fungible Token, een soort digitaal certificaat dat op de blockchain wordt opgeslagen. Daarmee kun je bewijzen dat jij de eigenaar bent van een specifiek digitaal bestand. Voor kunstenaars was dit een grote stap. Voorheen was het lastig om computerkunst te verkopen als iets unieks, omdat iedereen een bestand zomaar kan kopiëren. Met een NFT krijgt een werk een soort officieel eigendomsbewijs. Kunstenaar Beeple verkocht in 2021 een digitaal werk voor bijna 70 miljoen dollar via veilinghuis Christie’s. Dat zette de wereld op zijn kop en liet zien dat digitale werken serieus genomen worden als kunst met waarde.
De waarde en het verzamelen van digitale werken
Veel mensen vragen zich af waarom iemand veel geld zou betalen voor iets dat je gratis kunt kopiëren en opslaan op je eigen computer. Het antwoord ligt in eigenaarschap en status. Als jij de officiële eigenaar bent van een digitaal werk, heb je iets wat niemand anders heeft, ook al kunnen anderen hetzelfde beeld bekijken. Dat is niet zo anders dan bij fysieke kunst. Er bestaan ook reproducties van beroemde schilderijen, maar het origineel hangt in een museum of bij een verzamelaar thuis. Platforms zoals Foundation, SuperRare en OpenSea maken het mogelijk om digitale werken te kopen en te verkopen. Het verzamelen van computerkunst wordt daarmee een nieuwe tak van de kunstmarkt, met eigen regels en eigen gemeenschappen.
Digitale kunst in het dagelijks leven
Je hoeft geen verzamelaar of kunstkenner te zijn om in aanraking te komen met digitaal gecreëerde beelden. Spelletjes, films en series zijn vol met door computers gemaakte beelden. Animatiefilms zoals die van Pixar bestaan volledig uit digitale kunst. Maar ook de albums die jij op Spotify of Apple Music ziet, of de illustraties op websites en apps, zijn gemaakt door digitale kunstenaars. Steeds meer musea in Nederland en daarbuiten nemen dit soort werken op in hun vaste collecties. Het Stedelijk Museum in Amsterdam heeft al meerdere tentoonstellingen gewijd aan kunst die met technologie is gemaakt. Digitaal gecreëerde kunst is daarmee niet alleen iets voor online platforms, maar ook een vast onderdeel van de culturele wereld.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen digitale kunst en gewone computerafbeeldingen?
Het verschil tussen digitale kunst en gewone computerafbeeldingen zit in de intentie. Een foto die je maakt om iets te documenteren is een afbeelding. Een werk dat gemaakt is met een artistiek doel, waarbij de maker bewuste keuzes maakt over vorm, kleur en betekenis, wordt gezien als kunst. De grens is soms dun, maar de creatieve bedoeling is wat telt.
Kan iedereen digitale kunst maken, ook zonder tekenaars ervaring?
Ja, iedereen kan beginnen met het maken van digitale werken, ook zonder ervaring. Er zijn gratis programma’s beschikbaar, zoals Krita of GIMP, die toegankelijk zijn voor beginners. Kunstmatige intelligentie maakt het bovendien mogelijk om met tekstbeschrijvingen beelden te genereren. Toch vraagt het maken van kwalitatief sterk werk net als bij andere vormen van kunst wel oefening en eigen stijl.
Is digitale kunst duurzaam vergeleken met traditionele kunst?
Digitale kunst heeft geen fysieke materialen nodig zoals verf of canvas, wat in sommige opzichten minder afval oplevert. Toch heeft het een andere ecologische voetafdruk. Het opslaan van bestanden en het gebruik van blockchain voor NFT’s vraagt namelijk veel energie. Of digitale kunst duurzamer is dan traditionele kunst hangt dus sterk af van hoe en waar het wordt gemaakt en opgeslagen.