Digitale kunst is overal, maar niet iedereen weet precies wat het inhoudt. Het gaat om kunstwerken die gemaakt worden met een computer, tablet of ander digitaal apparaat. Denk aan een schilderij dat nooit op canvas bestaat, maar alleen als bestand. Of een animatie die een kunstenaar maakte zonder één druppel verf. Deze vorm van creatief werk bestaat al tientallen jaren, maar de afgelopen jaren is er veel veranderd in hoe mensen ernaar kijken, hoe het wordt verkocht en wat het waard is.
Hoe digitale kunst wordt gemaakt
Een digitaal kunstwerk ontstaat op een scherm. Kunstenaars gebruiken programma’s zoals Photoshop, Procreate of Illustrator om te tekenen, schilderen of ontwerpen. Sommigen werken met een stylus op een tekentablet, bijna zoals een echte pen op papier. Anderen laten een computerprogramma meehelpen bij het maken van beelden. Dat laatste noemen we ook wel generatieve kunst: de kunstenaar stelt regels in en het programma maakt op basis daarvan afbeeldingen. Het resultaat kan verrassend zijn, zelfs voor de maker zelf. Wat alle vormen gemeen hebben, is dat het eindproduct een digitaal bestand is, zoals een jpeg, png of gif.
Het verschil tussen een kopie en een origineel in de digitale wereld
Bij een fysiek schilderij is er maar één origineel. Bij een digitaal bestand is dat anders: iedereen kan het kopiëren. Dat maakt het lastig om te zeggen dat iemand “het origineel” bezit. Dit probleem werd opgelost met de komst van de NFT, wat staat voor Non-Fungible Token. Een NFT is een soort digitaal certificaat dat op de blockchain staat, een soort openbaar register dat niet te veranderen is. Als jij een NFT koopt, staat jouw naam als eigenaar geregistreerd. Het bestand zelf kan nog steeds door anderen bekeken worden, maar het eigendom is van jou. Kunstenaar Beeple verkocht in 2021 een digitaal werk via dit systeem voor omgerekend bijna 70 miljoen dollar, wat het gesprek over de waarde van digitale creaties wereldwijd op gang bracht.
Waar je digitale kunst kunt kopen en verkopen
Er zijn verschillende plekken waar mensen digitale werken kopen en verkopen. Platforms zoals OpenSea, Foundation en ArtMajeur bieden werken aan van kunstenaars uit de hele wereld. Op sommige platforms betaal je met gewone valuta, op andere alleen met cryptovaluta zoals Ethereum. Kunstenaars profiteren van deze platformen omdat ze zelf hun werk kunnen aanbieden zonder tussenkomst van een galerie. Ze bepalen zelf de prijs en ontvangen soms ook een percentage als hun werk later doorverkocht wordt, wat bij fysieke kunst bijna nooit het geval is. Voor kopers biedt het de kans om werk van opkomende kunstenaars te verzamelen, soms voor een klein bedrag, soms voor veel meer.
Digitale kunst in musea en de bredere kunstwereld
Lange tijd werd digitaal gemaakte kunst niet serieus genomen door de officiële kunstwereld. Dat is veranderd. Musea over de hele wereld tonen nu werken die volledig digitaal zijn gemaakt. Het Stedelijk Museum in Amsterdam heeft meerdere keren aandacht besteed aan nieuwe mediakunst, en ook internationale instellingen als het Museum of Modern Art in New York verzamelen dit soort werk. Daarnaast zijn er kunstenaars die werken met grote schermen of projecties om een meeslepende ervaring te maken waarbij de bezoeker in het kunstwerk lijkt te staan. Teamlab, een collectief uit Japan, is daar een bekend voorbeeld van. Hun installaties trekken jaarlijks miljoenen bezoekers en bestaan volledig uit bewegende, digitale beelden.
Veelgestelde vragen
Wat is een NFT precies en waarom is het belangrijk bij digitale kunst?
Een NFT, of Non-Fungible Token, is een digitaal certificaat van eigendom dat op de blockchain is opgeslagen. Bij digitale kunst zorgt een NFT ervoor dat er een aantoonbaar origineel bestaat. Iemand kan dan officieel eigenaar zijn van een werk, ook al kan het bestand zelf nog steeds door anderen bekeken worden.
Is digitale kunst minder waard dan fysieke kunst?
Digitale kunst is niet automatisch minder waard dan fysieke kunst. De waarde hangt af van de kunstenaar, de zeldzaamheid en de vraag. Sommige digitale werken zijn verkocht voor miljoenen euro’s, terwijl veel fysieke schilderijen nauwelijks wat opbrengen.
Kan iedereen digitale kunst maken?
In principe kan iedereen beginnen met het maken van digitale kunst, want er zijn gratis programma’s beschikbaar en een gewone tablet of computer is vaak genoeg om te starten. Of het werk ook artistieke waarde heeft, hangt net als bij andere kunstvormen af van vaardigheid, idee en uitvoering.
Wat gebeurt er met een digitaal kunstwerk als het platform waarop het staat stopt?
Dit is een reëel aandachtspunt. Als een platform verdwijnt, kan het bestand onbereikbaar worden, ook al staat het eigendom nog op de blockchain. Sommige kunstenaars en kopers slaan bestanden daarom zelf op, op meerdere locaties tegelijk.