Alternatieve munten bestaan al zolang mensen handelen en ruilen. Lang voor er euro’s of dollars waren, gebruikten mensen schelpen, stenen en metalen als betaalmiddel. Tegenwoordig denken de meeste mensen bij alternatieve betaalmiddelen meteen aan digitale munten zoals Bitcoin of Ethereum. Maar het begrip is veel breder dan dat. Van lokale betaalmiddelen tot digitale tokens: er zijn veel vormen van geld die buiten het officiële systeem vallen. In deze blog leer je wat ze zijn, hoe ze werken en waar je op moet letten.
Van schelpen tot digitale tokens: een korte geschiedenis
Mensen hebben door de eeuwen heen allerlei dingen als betaalmiddel gebruikt. In het oude China betaalden mensen met schelpen. Op het eiland Yap in de Stille Oceaan gebruikten inwoners grote stenen schijven als geld. Zelfs sigaretten zijn in tijden van oorlog en schaarste als ruilmiddel gebruikt. Het idee achter al die vormen van geld is hetzelfde: een groep mensen spreekt af dat iets waarde heeft. Zolang iedereen dat gelooft, werkt het. Die gedachte is ook de basis van moderne cryptomunten. Bitcoin werd in 2009 voor het eerst gebruikt. Een onbekend persoon of groep onder de naam Satoshi Nakamoto bedacht het systeem. Sindsdien zijn er duizenden digitale munten bijgekomen. Sommige hebben een duidelijk doel, zoals het uitvoeren van contracten via een computernetwerk. Andere bestaan vooral als speculatief product, waarbij mensen hopen dat de waarde stijgt.
Hoe cryptomunten werken zonder bank of overheid
Een bijzonder kenmerk van de meeste digitale munten is dat er geen bank of overheid aan te pas komt. Transacties worden vastgelegd in een openbaar digitaal register dat blockchain heet. Dat register wordt bijgehouden door duizenden computers tegelijk, verspreid over de hele wereld. Niemand heeft de controle, en iedereen kan de transacties inzien. Dit maakt het systeem transparant, maar het brengt ook risico’s met zich mee. Er is geen instantie die je helpt als er iets misgaat. Ben je je toegangscode kwijt, dan ben je ook je digitale munten kwijt. Heb je te maken met fraude, dan is er geen bank die het geld terugstort. Naast Bitcoin zijn er bekende namen zoals Ethereum, Litecoin en Ripple. Elke munt heeft zijn eigen regels, technologie en gebruiksdoel. Ethereum maakt het mogelijk om zogenaamde slimme contracten te sluiten: afspraken die automatisch worden uitgevoerd als aan bepaalde voorwaarden is voldaan.
Koersen, risico’s en de rol van speculatie
De waarde van digitale munten schommelt enorm. Op één dag kan een munt tientallen procenten stijgen of dalen. Dat maakt het voor sommige mensen aantrekkelijk om erin te handelen, maar het maakt het ook risicovol. In 2021 bereikte Bitcoin een koers van bijna 60.000 dollar. Een jaar later was de waarde met meer dan 70 procent gedaald. Wie op het hoogtepunt had gekocht, verloor dus een groot deel van zijn inleg. Toezichthouders in Nederland en België waarschuwen al jaren voor deze risico’s. De Autoriteit Financiële Markten in Nederland geeft aan dat je alleen geld moet investeren dat je kunt missen. Er zijn ook stablecoins, een soort digitale munten waarvan de waarde gekoppeld is aan een vaste munt zoals de dollar. Ze zijn minder beweeglijk in koers, maar ook niet zonder risico. In 2022 stortte de bekende stablecoin TerraUSD volledig in, met grote verliezen voor beleggers tot gevolg.
Lokale en gemeenschapsmunten als alternatief voor groot geld
Niet alle alternatieve betaalmiddelen zijn digitaal. In veel steden en regio’s bestaan lokale munten die alleen binnen een bepaald gebied gebruikt kunnen worden. In Nederland zijn er voorbeelden zoals de Makkie in Amsterdam en de Torekes in het Belgische Gent. Het idee is dat geld in de buurt blijft en dat lokale ondernemers en bewoners elkaar versterken. Je kunt de munt verdienen door vrijwilligerswerk te doen en hem vervolgens uitgeven bij lokale winkels of organisaties. Deze gemeenschapsmunten zijn niet bedoeld om rijk van te worden. Ze zijn een middel om verbinding te maken en de lokale economie te ondersteunen. Ze staan los van de grote financiële markten en zijn daarmee veel stabieler dan cryptomunten. Toch blijven ze klein van omvang, omdat ze alleen werken binnen een netwerk van mensen die ze accepteren en vertrouwen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een cryptomunt en een lokale munt?
Een cryptomunt is een digitaal betaalmiddel dat via een computernetwerk werkt en wereldwijd verhandeld kan worden. Een lokale munt is een fysiek of digitaal betaalmiddel dat alleen binnen een bepaalde gemeente of regio geldig is. Cryptomunten zijn vaak speculatief van aard, terwijl lokale munten bedoeld zijn om de gemeenschap te versterken.
Is het legaal om cryptomunten te kopen in Nederland en België?
Het kopen en bezitten van digitale munten zoals Bitcoin is in Nederland en België toegestaan. Je bent wel verplicht om winst op te geven bij de belastingdienst. In Nederland vallen cryptomunten onder het vermogen in box 3. In België gelden andere regels, afhankelijk van hoe actief je handelt.
Waarom zijn cryptomunten zo beweeglijk in waarde?
De waarde van digitale munten wordt bepaald door vraag en aanbod, en niet door een centrale bank of overheid. Nieuws, geruchten, wetgeving en het gedrag van grote beleggers kunnen de koers op één dag sterk laten stijgen of dalen. Er is geen onderliggende waarde zoals bij aandelen van een bedrijf, wat de beweeglijkheid vergroot.
Kan iedereen zelf een digitale munt maken?
Technisch gezien kan bijna iedereen een eigen digitale munt aanmaken. Er bestaan open programma’s waarmee dat mogelijk is. Of die munt ook waarde krijgt, hangt volledig af van of andere mensen het willen gebruiken en vertrouwen. De meeste zelfgemaakte munten blijven zonder waarde of verdwijnen snel weer.