Slimme contracten zijn een van de meest opvallende toepassingen van blockchaintechnologie. Ze maken het mogelijk om afspraken vast te leggen als computercode, zodat die afspraken zichzelf automatisch uitvoeren zodra aan de voorwaarden is voldaan. Geen notaris, geen bank en geen andere derde partij die het proces bewaakt. De code doet dat werk. Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar het idee is eigenlijk vrij simpel: stel een voorwaarde in, en als die voorwaarde klopt, dan gebeurt er iets automatisch.
Hoe een digitaal contract zichzelf uitvoert
Een digitaal zelfuitvoerend contract werkt volgens het principe van “als dit, dan dat”. Stel dat iemand een huis verkoopt. In een gewoon contract moet er een notaris aan te pas komen om de overdracht te bevestigen. Bij een geautomatiseerd contract op een blockchain is dat anders. Zodra de betaling binnenkomt, registreert het systeem die betaling en draagt het eigendom automatisch over. Niemand hoeft daar iets voor te doen. De code controleert zelf of aan alle afgesproken voorwaarden is voldaan en handelt dan direct. Dit maakt het proces sneller, goedkoper en minder afhankelijk van mensen die fouten kunnen maken of partijdig kunnen zijn.
De rol van blockchain bij het vastleggen van afspraken
Het bijzondere aan zelfuitvoerende contracten is dat ze worden opgeslagen op een blockchain. Een blockchain is een digitaal register dat op veel computers tegelijk wordt bijgehouden. Niemand kan de inhoud zomaar aanpassen zonder dat iedereen dat ziet. Daardoor is wat er in het contract staat permanent en controleerbaar. Ethereum is het bekendste platform waarop dit soort contracten worden gebouwd, maar er zijn meer netwerken die dit aanbieden. De code is voor iedereen zichtbaar, wat zorgt voor openheid. Beide partijen weten precies wat er staat en kunnen niet achteraf beweren dat de afspraken anders waren.
Waar worden geautomatiseerde contracten al gebruikt
Veel mensen denken dat dit soort technologie nog ver van hun bed is, maar toepassingen zijn er al in verschillende sectoren. In de financiële wereld worden ze gebruikt voor leningen waarbij geen bank nodig is, via zogeheten gedecentraliseerde financiering. Bij verzekeringen worden ze ingezet om betalingen automatisch te doen als een vlucht vertraging heeft of als er schade is vastgesteld. In de muziekindustrie helpen ze om betalingen direct te verdelen zodra een nummer gestreamd wordt. Zelfs bij het stemmen en bij de overdracht van eigendomsrechten worden ze al getest. De technologie is niet meer alleen theorie, ze wordt in de praktijk al op steeds meer plekken ingezet.
Wat de grenzen zijn van deze technologie
Hoewel geautomatiseerde contracten veel voordelen hebben, zijn er ook duidelijke beperkingen. De code is zo goed als wat de programmeur heeft geschreven. Als er een fout in de code zit, kan die niet zomaar worden teruggedraaid. In 2016 werd bij een groot project op Ethereum voor tientallen miljoenen dollars aan cryptovaluta gestolen door een fout in de code van zo’n contract. Dat laat zien dat de technologie kwetsbaar kan zijn. Daarnaast zijn niet alle afspraken gemakkelijk in code te vatten. Subjectieve zaken, zoals de kwaliteit van geleverd werk, zijn moeilijk automatisch te beoordelen. Ook is de juridische status van dit soort contracten in veel landen nog niet duidelijk geregeld. Wetgevers en rechters werken nog aan kaders voor de vraag wanneer zo’n digitale afspraak rechtsgeldig is.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een gewoon contract en een zelfuitvoerend contract op een blockchain?
Een gewoon contract is een schriftelijke afspraak die mensen of een rechter moeten handhaven als iemand zich er niet aan houdt. Een zelfuitvoerend contract op een blockchain is computercode die de afspraak automatisch uitvoert zodra aan de voorwaarden is voldaan. Er is geen tussenpersoon nodig en de uitvoering gebeurt direct.
Kan een slim contract worden aangepast nadat het is aangemaakt?
Een slim contract dat eenmaal op een blockchain staat, kan in de meeste gevallen niet worden aangepast. Dat is een bewuste keuze: de onveranderlijkheid zorgt voor betrouwbaarheid. Een fout in de code heeft daardoor wel grote gevolgen, omdat die ook niet zomaar gecorrigeerd kan worden.
Heb je technische kennis nodig om een slim contract te gebruiken?
Om een slim contract te maken heb je kennis van programmeren nodig. Om er gebruik van te maken als eindgebruiker is dat meestal niet het geval. Veel apps en platformen die op blockchaintechnologie werken, gebruiken deze contracten op de achtergrond zonder dat de gebruiker daar iets van merkt.
Is een slim contract juridisch bindend in Nederland?
In Nederland is de juridische status van slimme contracten nog niet volledig uitgewerkt in de wet. Een digitale overeenkomst kan rechtsgeldig zijn als aan de algemene voorwaarden voor een contract is voldaan, zoals wilsovereenstemming en een duidelijk onderwerp. Of de automatische uitvoering door code voldoende is als bewijs of afdwinging, is iets waar juristen en wetgevers nog aan werken.