Blockchain stemmen klinkt misschien als iets uit de toekomst, maar de technologie bestaat al en wordt op dit moment al getest in verschillende landen. Verkiezingen zijn de basis van een democratie, en toch horen we regelmatig over twijfels rondom de betrouwbaarheid van uitslagen. Kan een digitaal systeem dat niemand kan aanpassen uitkomst bieden? Steeds meer experts en overheden stellen zich precies die vraag.
Wat blockchain is en waarom het past bij verkiezingen
Een blockchain is een soort digitaal register dat op veel computers tegelijk wordt bijgehouden. Elke stap die in dit register wordt gezet, is vastgelegd in een blok. Die blokken hangen aan elkaar vast, als schakels in een ketting. Niemand kan een blok achteraf aanpassen zonder dat de rest van de ketting het merkt. Dat maakt het systeem erg moeilijk te manipuleren. Bij verkiezingen is dat een groot voordeel, want de twee grootste zorgen zijn altijd: wordt mijn stem geheim gehouden, en wordt de uitslag niet gemanipuleerd? Een gedistribueerd digitaal register biedt op beide punten een interessante oplossing, omdat er geen centrale plek is die iemand kan hacken of beïnvloeden.
Hoe een stem via blockchain in de praktijk werkt
Wanneer iemand een stem uitbrengt via een blockchain systeem, wordt die stem omgezet in een versleuteld bericht. Dat bericht wordt opgeslagen in het digitale register zonder dat er persoonlijke gegevens bij staan. De kiezer kan daarna zelf controleren of zijn of haar stem goed is aangekomen, zonder dat anderen kunnen zien wat er gestemd is. Dit heet een controleerbare maar anonieme stem. In landen zoals Sierra Leone en West Virginia in de Verenigde Staten zijn al eerste proeven gedaan met dit systeem. De resultaten waren hoopgevend, al kwamen er ook technische en organisatorische uitdagingen naar voren. Zo bleek het lastig om iedereen toegang te geven tot de benodigde apparatuur en internetverbinding.
De voordelen van digitaal stemmen via een gedistribueerd register
Eén van de grootste voordelen is transparantie. Iedereen die dat wil, kan de totale uitslag controleren zonder dat individuele stemmen zichtbaar worden. Dat is bij papieren verkiezingen veel moeilijker. Daarnaast is de snelheid een pluspunt: uitslagen kunnen binnen enkele minuten bekend zijn na het sluiten van de stembus, in plaats van uren of zelfs dagen later. Ook voor mensen die in het buitenland wonen of slecht ter been zijn, biedt digitaal uitbrengen van een stem grote voordelen. Ze hoeven niet meer fysiek naar een stembureau. Tegelijkertijd zijn er ook serieuze aandachtspunten. Niet iedereen heeft een smartphone of laptop. En wie zorgt ervoor dat de identiteit van de kiezer goed wordt gecontroleerd? Dat zijn vragen waar onderzoekers en beleidsmakers nog volop mee bezig zijn.
De risico’s en uitdagingen die nog opgelost moeten worden
Technologie lost niet alle problemen op, en dat geldt ook hier. Een van de grootste risico’s is de manier waarop kiezers zich identificeren. Als iemand anders jouw inloggegevens heeft, kan die persoon in jouw naam stemmen. Dat risico bestaat ook bij internetbankieren, maar bij verkiezingen zijn de gevolgen veel groter. Verder is de software die het systeem draait niet onfeilbaar. Fouten in de code kunnen leiden tot verkeerde uitslagen, zelfs zonder dat iemand dat bewust doet. Experts op het gebied van informatiebeveiliging waarschuwen dat een volledig digitale verkiezing zonder papieren back-up te riskant is. De meeste onderzoekers zijn het erover eens dat een combinatie van papier en digitaal voorlopig de veiligste aanpak is. Blockchain kan daarin een ondersteunende rol spelen, maar is nog niet klaar om het hele proces te dragen.
Veelgestelde vragen
Is blockchain stemmen al gebruikt bij echte verkiezingen?
Ja, blockchain stemmen is al bij echte verkiezingen gebruikt. Sierra Leone gebruikte in 2018 een blockchain systeem om stemmen te registreren. In de Amerikaanse staat West Virginia konden militairen in het buitenland via een blockchain app stemmen. Het ging om proeven op kleine schaal, niet om volledige nationale verkiezingen.
Kan iemand mijn stem zien als ik via blockchain stem?
Nee, bij een goed opgezet blockchain stemsysteem is jouw individuele stem niet zichtbaar voor anderen. De stem wordt versleuteld opgeslagen. Jij kunt zelf controleren of jouw stem is aangekomen, maar niemand anders kan zien wat je hebt gestemd.
Waarom gebruiken landen niet gewoon overal blockchain voor verkiezingen?
Landen stappen niet zomaar over op blockchain voor verkiezingen omdat er nog veel uitdagingen zijn. Denk aan het controleren van de identiteit van kiezers, toegang tot de juiste apparatuur en mogelijke fouten in de software. De meeste experts vinden het nu nog te vroeg om papieren stembiljetten volledig te vervangen.
Wat is het verschil tussen internetverkiezingen en blockchain stemmen?
Bij gewone internetverkiezingen worden stemmen opgeslagen op een centrale server. Die server kan worden aangevallen of gemanipuleerd. Bij blockchain stemmen worden de stemmen opgeslagen op een netwerk van computers tegelijk, zonder één centrale plek. Dat maakt aanpassing door één partij vrijwel onmogelijk.